Omurilik yaralanması, beyin hasarı, inme, serebral palsi, kas hastalıkları, mültiple skleroz, parkinson, uzun dönem hastane yatışı gibi nedenlerle hareket kabiliyeti azalan vücudun tekrar fonksiyon kazanması için yapılan tüm tedavilere rehabilitasyon denir. Rehabilitasyon tedavileri, koruyucu hekimlik ve tedavi edici hekimlikten sonra gelen sağlığın üçüncü sacayağıdır. Kaybedilen fonksiyonların tekrar kazanılması, mevcut kas güçlerinin artırılması, duyu-beden-beyin algısının güçlendirilmesi hedeflenir. İnce motor, kaba motor, yürüme, mesleki kazanım, günlük yaşam aktivitelerinin sağlanması amaçlanır. Temel olarak kişinin (hastanın) tam bağımsız veya minimum bağımlı olacak şekilde hayatını idame ettirmesidir.

Rehabilitasyon tarihi, insanlık tarihi kadar eskidir. İbn-i Sina’nın egzersizleri oyun egzersizleri, beden egzersizleri ve tedavi egzersizleri (re-kondüsyon) olarak tanımlaması itibaren sistematik hale gelen rehabilitasyon, özellikle birinci dünya savaşı sonrasında kurumsal bir hüviyet kazanmıştır.

Kişinin kas-iskelet ve beyin sistemini etkileyen hastalıklar, her yıl milyonlarca kişinin başkasına bağımlı hale gelmesine neden olmaktadır. Bu hastaların önemli bir kısmında erken dönemde yapılan rehabilitasyon tedavileri fonksiyonel iyileşmeyi artırmakta, günlük aktivitelerinde bağımsız bireyler olmalarına katkı sağlamaktadır. Rehabilitasyon tedavilerinde, konvansiyonel (geleneksel) tedaviler bir terapist veya kişinin kendisi/yakını ile yapılan egzersizleri kapsamaktadır. Son yıllarda, teknolojinin de ilerlemesi ile daha sofistike/kompleks tedaviler rehabilitasyonun içinde yer edinmeye başlanmıştır.

ROBOTİK REHABİLİTASYON

Teknoloji destekli, robot yardımlı rehabilitasyon uygulamalarının tamamına robotik rehabilitasyon diyoruz. Robotik tedavide amaç fonksiyonunu yerine getiremeyen bir uzvun/organın fonksiyonlarını desteklemek, ona normal hareketi tekrar öğretmek, tekrarlayıcı egzersizler ile beynin yeni sinir yolaklarının oluşumunu hızlandırmak (nöroplastisite) ve özellikle erken dönemde hastanın mobilizasyonunu (hareketini) sağlayarak kayıpları en aza indirmektir.

Robotik rehabilitasyon, insan desteği ihtiyacını azaltır, hasta kendi fonksiyonel düzeyinde çalışır, oyunlarla kompliyansı artırır, giderek zorlaştırarak yeni limitlere ulaştırılır.

Hastalığın zamanına ve hastalığa göre farklı robotik tedavilerden faydalanılır.

ROBOTİK YATAK (ANYMOW)

Robotik yatak sistemi, hastanın erken dönem hareketinin başlanması, dik pozisyonda duruş ve yürüme kabiliyetinin yeniden kazanılmasını sağlar. Erken dönemde hareketsizliğe bağlı gelişen yatak yarası gibi sorunlardan korunmaya yardımcı olur. Ayağa kaldırılamayan, uzun süre yatağa bağımlı yaşayan hastalarda yatak açısı günlük olarak artırılarak 90 derecelik dik açıya kadar kaldırılır, beraberinde bacak hareketleri ile yürüme robotu öncesine hazırlanılır.

Hareket kabiliyeti oldukça azalmış ve yoğun rehabilitasyon programının gerekli olduğu nörolojik hastalarda ve çeşitli nedenlerle hastanede yatış süresi uzamış, hareket bozukluğu oluşmuş hastalarda, yeni ameliyattan çıkmış ortopedik hastalarda uygulanabilmektedir.

Erken dönemde robotik yatak tedavisinin uygulanması hastalarda damar tıkanıklığı, idrar yolunda mikrop, kabızlık, bağırsak tıkanıklığı, göğüste balgam birikimi ve zatürre, eklem kısıtlılığı, kemik erimesi, sistemik veya kaslarda kuvvetsizlik, böbrek taşı, tansiyon dengesizliği, yaygın kas ve eklem ağrısı sıklığını azaltır ve hareketsizliğe bağlı gelişen sorunları önler. Erken dönemde rehabilitasyona katılım hastanın motivasyonunu arttırıp rehabilitasyon sürecini hızlandırır.

YÜRÜME ROBOTU (LOKOMAT)

Robotik yürüme cihazları (Lokomat) yürüme yeteneğini kısmen veya tamamen kaybetmiş hastalarda yürüme yeteneğinin kazanılmasında ve doğru yürüme paterninin öğrenilmesinde yardımcı olur. Yürüme bandı üzerinde kayış ve destekle ayağa kaldırılan çocuk, robot yardımıyla yada yardımsız bir şekilde yürütülür. Robot yardımlı yürüme tedavisi ilk olarak 1995 yılında kullanılmaya başlanmıştır. Lokomat kullanımına 2002 yılında FDA onayı alındıktan sonra robot yardımlı yürüme tedavisi tüm dünyada yaygınlaşmıştır.

Bilgisayarda oluşturulan grafiksel veriler yardımıyla hastanın yürümenin hangi aşamasında ve ne düzeyde problem yaşadığı belirlenir. Bilgisayarla bacaklardaki eklemler sürekli kontrol edilirken, robot hastanın bacaklarını doğal yürüme sırası ile hareket ettirir. Hasta doğal yürüme paterni içindeyken robot müdehale etmezken, yürüyüş bozulduğu an robot gerekli düzeyde müdehale eder. Eklemler üzerinde yer alan güç ölçüm alıcıları hasta ile Lokomat arasındaki etkileşimin uyumlu olup olmadığını sürekli kontrol altında tutmaktadır.

Lokomat Yürümeyi Öğrenmede Hastaya Nasıl Yardımcı Olur?

Yürüme yeteneğini kaybetmiş hastalarda hastayı olabildiğince erken ayağa kaldırmak yürüme yetisinin tekrar kazanılmasında ve hareketsizliğe bağlı sorunların önlenmesinde çok önemlidir. Özellikle beyin ve omurilik hastalarında lokomat tedavisi omurilik ve bacaklar arasında olan refleks arkın yeniden oluşmasını sağlayarak, yürüme hareket serilerinin tekrarlanması, sinirleri uyararak omuriliğe yürümeyi nasıl başlatacağını ve devam ettireceğini yeniden hatırlatmaktadır. Lokomat tedavisi ile bacaklardan gelen duyusal uyarılar ve görsel algı ile birlikte beynin reorganizasyon ve adaptasyon yeteneği sonucunda beyinde yürümeyi sağlayan bölgelerdeki zarar görmüş hücre gruplarının görevlerini başka beyin hücre grupları öğrenir (nöroplastisite).

EL-KOL ROBOTU (ARMEO-POWER)

Üst ekstremite ve özellikle el fonksiyonlarının kaybına bağlı özürlülük bir çok kas-iskelet sistemi hastalığı ve nörolojik hastalıkta görülmektedir. Özellikle eldeki fonksiyon kayıpları günlük yaşaam aktivitelerinde çok daha fazla kayıplara neden olmaktadır. Bunun bir nedeni elin çok fonksiyonel ve karmaşık hareketlerinin olması, diğer bir nedeni ise beyinde ele karşılık gelen alanın diğer alanlara göre çok daha büyük olmasıdır. Daha yoğun ve uzun süreli seans imkanı sağlaması, geri bildirim ile tedaviyi desteklemesi, izole hareketlerin çalışılmasına izin vermesi, hastaya özgü, oyun temelli egzersiz çalışılabilmesi gibi avantajları amacıyla rehabilitasyonda kullanılmaktadırlar.

Nasıl Çalışır?

Kol-el robotu robotik dış iskelet ve istenilen yüksekliğe ayarlanabilen ve üç boyutlu çalışma alanı sağlayan elektrikli bir sütundan oluşmaktadır. Tüm kola gerekli desteği vererek hastanın kol ve el hareketlerini geliştirmesine yardım eder. Omuz, dirsek, kol ve el bileğinin tüm hareket yönlerinde hastayı çalıştırabilmek mümkündür. Robotik motorlar bilgisayar kontrollüdür ve bir software yardımıyla tekrarlı yoğun hareket programlarını içeren oyunların da yardımıyla hastanın motivasyonunu arttırarak, kol-el hareket kabiliyetinin artmasını sağlamaktadır.